Nafarroako erregeak VI: Toda

TODA ERREGINA

          

  Orain arte idatzi ditudan artikuluetan behin eta berriz aipatu dut Toda erregina, Sancho Garcés I.aren emaztea izan zena. Baina, nor izan zen Toda? Zergatik aurkezten dugu Toda haundia bezala? Zein izan zen Nafarroako erresuman izan zuen garrantzia? Artikulu honetan saiatuko naiz zalantza hauek argitzen.

         

  Toda Aznarez 876. urteko urtarrilak 2an jaio zen. Bere aitak Aznar Sanchez zuen izena, “Aznar Sanchez de Larraun bezala ezagutua. Iñigo Aristaren ondorengo zuzena zen:

          

  Bere ama Onneca edo Durr izan zen, Fortún Garcés erregearekin batera Kordoban gatibu egon zena; bertan, bere edertasunak arabiarrak liluratu zituen eta Durr ezizena jarri zioten (Durr = perla) eta Abd-Allah Al-Andaluseko printzeak emaztetzat hatu zuen. Printzearekin seme bat izan zuen, Muhammad izenekoa, era berean Abd al-Rahman III.aren aita izan zena (beraz, Onneca edo Durr Abd al-Rahman III.aren amona izan zen eta Toda haundia kalifaren izeba). Baina Toda, azaldu dudan moduan, ez zen jaio Abd-Allah eta Durr-en arteko ezkontzatik: Onneca askatu zutenean eta Iruñeara itzuli zenean bere lehengusua zen Aznar Sanchezekin ezkondu zen eta Toda izan zen beraien seme-alabetako bat.

          

  924. urtean Todaren senarra hil zenean egoera zail bati egin behar izan zion aurre erreginak: printze oinordekoak (bere seme Garcíak) sei urte besterik ez zituen eta egoera honek barne arazoak sor zitzakeen erresuman. Baina Lacarra historiagileak dioen moduan, penintsularen historian lehenengo aldiz adingabe baten errege izateko eskubidea errespetatu zen; ziurrenik bere aita Sancho Garcések gozatu zuen errespetuaren ondorioz. Hasiera batean printze gaztearen tutoretzaz Ximeno arduratu zen (Sancho Garcésen anai gaztea zen, Todaren koinatua). Baina 931. urteko maiatzaren 29an hil zen, Garcíak oraindik 12 urte zituenean; Toda haundiari egokitu zitzaion orduan erreinua zuzentzea.

         

  Ez zen lan errexa izan, izan ere Sanchok eta Ximenok beste anai bat zuten, Iñigo, errege izan nahian hariak mugitzen hasi zena. Egoera honen aurrean Todak erabaki bat hartu behar zuen eta bere iloba Abd al-Rahman III.ari babesa eskatu zion, García gaztea nafar tronuan finkatu zedin. Horrela, 934. urtean kalifa Iruñean aurkeztu zen, non Todak ongi etorri beroa eman eta obedientzia eskeini zion. Abd al-Rahman III-ak babesa eman zion baina Nafarroa ez zen bihurtu Al-Andalusen menpeko lurralde bat, arabiarrak desiatzen zuen moduan; independentzia adierazpen ugari egon ziren, kalifa berriz ere Iruñeara eraman zutenak bere agintea bermatu nahian.

          

  Jakina da Todak Iñigoren saiakerak baretu eta boterea mantentzea lortu zuela bere iloba arabiarraren laguntzaz, baina momentu horretan beste arazo bat sortu zen: eskeinitako laguntzagatik Abd al-Rahman III.ak Nafarroa menperatu nahi zuen (lotura familiarrak egon arren, hauek ez ziren nahikoak kalifa boteretsuaren handinahia gelditzeko). Hau gutxi balitz, arabiar mugimendu disidente bat sortu zen Mutarrif Ibn Almundir-en eskutik, Tutera inguruan Leongo Ramiro II.aren eta Todaren babesa jaso zuena. Honen ondorioz, Nafarroako erregina bi fronteen artean aurkitzen zen: alde batetik Abd al-Rahman III.aren babesa behar zuen bere seme gazteari (García) Nafarroako tronua gordetzeko; eta, beste aldetik, Ramiro II.arekin batera kalifa boteretsuaren aurka jardun zuen. Egoera honetan, 939. urteko abuztuak 1ean Simancas-go bataila ezaguna jazo zen, non 100.000 gizonez osaturiko gudaroste musulmandarra garaitua izan zen Nafarroako Todaren, Leongo Ramiro II.aren eta Gaztelako Fernán González kondearen gizonen eskutik. 956. urtean idatzi ziren “Anales de San Galo”-ek horrela diote bataila honi buruz: “ese día, en tierras de Galicia, fue exterminado un innumerable ejército de sarracenos por una reina de nombre Toda. ¡Y solamente pudieron salvar la vida su rey y cuartenta y nueve de sus hombres!”. Historiagile batzuk diotenez, Todak zaldi baten gainean batailan parte hartu zuen, bere gaitasun militarra erakutsiz.

Simancas-go bataila

         

  Gaitasun militarraz gain, gaitasun politiko fina erakutsi zuen, oinordekotzarekin zerikusia zeukaten gaietan batez ere, bere biloba Sancho “el Craso”-ren (edo “el Gordo”) kasuan bezala: Leongo Ramiro II.aren eta Urracaren semea zen Sancho (Urraca, era berean, Todaren alaba zen). Loditasuna eragiten zion gaixotasun bat zeukan Sanchok, zaldi gainean ibiltzea eta ezpata hartzea eragozten ziona. Leongo erregea izan zen 956. urtetik 958. urtera, Ordoño IV “el Malo”-k Gaztelako Fernán González kondearen laguntzarekin tronutik kendu zuten arte. Todak Iruñean babesa eman zion, lehenbizi biloba argaltzeko asmoz eta gero tronuan berriz jartzeko asmoz. Helburu honekin, Abu Yusuf Hasday judutarraren laguntza eskatu zuen nafar erreginak, gizon hau Kordobako gorteko medikua baitzen (garai honetan judutar eta musulmandar medikuak oso ondo ikusita zeuden iberiar penintsulan). Ongi etorri beroa egin zioten medikuari erresumako hiriburuan eta honek osasuna eta tronua agindu zizkion Sanchori, baina baldintza batekin; Todak, García errege gazteak eta Leongo tronutik kendutako Sanchok Kordobarako bidea hartu behar zuten kalifaren aurrean aurkezteko. Baldintza onartua izan zen eta Al-Andaluseko hiriburura joan ziren, non Abd al-Rahman III.ak luxuzko ongi etorri beroa egin zien bisitari kristauei (ez dezagun ahaztu Toda kalifaren izeba zela). Sinestezina izan arren, belar misteriotsu batzuek Sancho sendatu zuten eta errege izandatu zuten berriz ere, 960. urtean.

 

Sancho "el Craso"

  Pasarte bitxi honetan ikusten dugun moduan, Toda erreginak gaitasun politiko eta militar haundiak zituen, eta Nafarroako ohore eta segurtasunagatik edozer egiteko prest egon zen beti (Toda gehiago behar ditugu hilzorian dagoen gaur egungo Nafarroan). 958. urteko urriaren 15ean etorri zitzaion heriotza Toda haundiari, bere bizitzako azken hilabeteak Iruñeatik Kordobara eta Kordobatik Iruñeara bidaiatzen pasa zituelarik, eta Susoko San Millán monastegian hilobiratu zuten.

Todaren hilobiko inskripzioa

Suso-ko San Millán monastegia

 

Nafarroako erregeak V: García Sanchez I

GARCÍA SANCHEZ I

(925 – 970)

García Sanchez I

   García Sanchez I.a 919. urtean jaio zen eta sei urte zituela bere aitaren oinordekotza pisutsua jaso zuen, bere amaren (Toda erregina haundia) babesa eta aholkuak jaso zituela. Gainera, bere osaba Ximeno Garces tutoretzat zuen, errege izateko beharrezkoa zen guztia berarengatik ikasiz. Ez dago esan beharrik bere ama Toda eta bere aita Sancho pertsonai famatuak eta errespetatuak zirela, eta hau García Sanchez I.aren jarreran ere nabaritzen zen: 939. urtean Simancas-go bataila ospetsuan parte hartu zuen modu aktibo eta ausartan; urte batzuk beranduago (20 urteko printze gaztea zela) ihesean zeuden Abd al-Rahman III.aren gizonen atzetik joan zen Medinaceliraino; Cirueñan Gaztelako kondea Fernán González gatibu hartu zuen. Argi dago Toda eta Sanchoren odolak bere indar guztia mantentzen zuela.

         

  Lehenengoz Andregoto Galindezekin ezkondu zen, Aragoiko Galindo Aznarez II.aren alaba eta konterriaren oinordekoa zena. 943. urte inguruan Garciak bere emaztea arbuiatu zuen; Andregota Aibargo lurretara erretiratu zelarik 971. urtean hil zen arte. Ezkontza honen ondorioz gertatuko da urte batzuk beranduago Nafarroa eta Aragoi arteko batzea. Hiru seme-alaba izan zituzten: Sancho Garcés II “Abarka” (Nafarroako erregea eta Aragoiko kondea), Toda Garcés eta Urraca Garcés. Bigarrengoz ezkonduko da Teresa Ramírezekin, Leongo Ramiro II.a erregearen alabarekin hain zuzen. Bi seme izan zituen Teresarekin: Viguerako Ramiro Garcés eta Jimeno Garcés.

 Lehen aipatu ditudan ekintza militarretaz gain, garrantzitsuagoa iruditzen zait erreinuaren biziraupena bermatzeko Garcíak jokatu zuen papera. Izan ere, balentrien eta konkisten garaia atzean utzi eta garai berri bat aurkezten zitzaion erreinuari: monarkiaren ezarpen eta sendotzearen garaia. García Sanchezek helburu hauek lortzearen alde borrokatu zuen eta historiagile batzuk ez daude oker “sistemaren antolatzaile haundia” bezala izendatzen dutenean. Berari esker, monarkia gazteak oinarri sendoak ezarri zituen hain nahasia zen X. mende horretan.

Abd al-Rahman III.a

  Alde batetik Kordoba zegoen, Abd al-Rahman III.aren agindupean. Kalifa haundiak ez zuen uste (bere armadaren botereagatik) Nafarroak, politikoki edo militarki arazorik sor ziezaionik. García segituan konturatu zen honetaz eta bere burua jarrera defentsiboan jokatzea kondenatua ikusi zuen. Musulmandarren botere haundiaren aurrean egin zezakeen hoberena ez al zen? Beste alde batetik Leongo eta Gaztelako erreinu kristauak zeuden. Leongo erresuma beharrezkoa aliatua zen, baina iluna aldi berean. Gertueneko alboan gaztelar independentziaren lehenengo adierazpenak ematen hasi ziren, Fernán González zaldunaren eskutik (etorkizunean arazo dramatikoak sortuko dira lurralde hauetan...). Ekialdean, berriz, aragoitarrak kokatzen ziren, oraingoz arazorik sortzen ez zutenak.

Iberiar penintsula X. mendean

  García Sanchezen erregealdiak, beraz, erreinua egonkortzeko eta antolatzeko balio izan zuen, erresumaren mugen inguruan zeuden beste herriekin erlazioak bere horretan mantenduz eta borroka armatu garrantzitsu eta erabakiorrak ekidinez. 970. urteko otsailak 22an hil zen eta Monjardín-eko gazteluan ehortzia izan zen, bere aitaren ondoan.

Nafarroako erregeak IV: Sancho I Garcés

SANCHO GARCÉS I

(880 – 925)

  Sancho Garcés 880. urtean jaio zen Zangozan. Jimena leinuaren lehenengoa izan zen. Toda erregina haundiarekin ezkondu zen eta zazpi seme-alaba eduki zituzten: Urraca Sanchez, Leongo Ramiro II.arekin ezkondu zena; Iruñako Oneca, Alfonso IV “el Monje”-rekin ezkondu zena eta 926 eta 931 urteen artean Leongo erregina izan zena; Iruñako Sancha, lehenengoz Leongo Ordoño II.arekin ezkondu zena, bigarrengoz Álvaro Herraneliz arabako kondearekin eta hirugarrengoz Ferrán Gonzalez gaztelako kondearekin; Garcia I Sanchez, Teresa Ramirezekin ezkondu zena (leongo Ramiro II.a eta Adosinda Gutierrezen alaba); Belaskita, lehenengoz Murio Velaz arabako kondearekin ezkondu zena, bigarrengoz Ribagorzako Galindorekin eta hirugarrengoz Fortún Galindezekin; Iruñako Munia; eta Iruñako Orbita, Huescako gobernadorea zen al-Tawilekin ezkondu zena.

         

  Fortún Garcés Leireko monastegira erretiratu ondoren, bere errege postua hartzeko prest zeuden gizon ugari aurkeztu ziren. Hauetatik aukera gehien Iñigo Garcesek zeuzkan (Sancho Garcesen anaia); Fortún kanpoan zenean berak egiten zituen erregente lanak eta kronika batzuetan “Rex” bezala izendatzen dute. Baina honen aurrean Sancho Garcés agertzen da, bere ezagutza militar eta politikoak hamaika aldiz erakutsiak zituen eta barne eta kanpo babesaz gozatzen zuen, beranduago ikusiko dugun moduan.

   Gaztea, sutsua eta noblea, arriskuan zegoen erreinu bat biziberritzeko aproposa zen. Bera baino lehenago errege izan zirenek saiakera ugari egin arren, etsai kristau ugari zituen eta Banu Qasien mehatxupean zegoen erreinu gaztea. Beraz, historiagile askok esan duten moduan, erreinuaren berpizkunde moduko bat eman zen Sancho Garcesen erregealdian.

Ximena leinua

  Oviedorekin zegoen aliantzak jarraitu egin zuen; Alfonso III.ak dinastia aldaketari babesa eman zion. Horrela egin zuen ere Pallárs-go Ramon kondeak, bere arreba Dadildis Garcia Jimenezekin ezkondu zelarik. Aliantza hauek ekialdean eta mendebaldean babesa eskeintzen zioten erreinuari, berfundazio indartsu baten seinale.

        

  Nafarroak musulmandarrekin zituen borrokak bere jarraipena izan zuen erregealdi honetan. Lehenik Musa Ibn Musaren biloba zen Lubb Ibn Muhammad-i egin zion aurre. Kalifatoaren goiko markan (Al-Andalus “Taifa” izeneko markatan zegoen banandua; Banu Qasien lurrak “marca superior” edo goiko markan zeuden kokatuta). Ondoren, Kordobaren aurka borrokatu behar izan zuen Sanchok; Kalifak bere haundinahian (Toledoko erregea zen eta Huescako lurraldeak menperatzen zituen) 907. urtean bere gizonekin akanpatu zuen Irauñatik oso gertu. Garesti atera zitzion, izan ere urte bereko iralaren 29an heriotza aurkitu baitzuen Baskoiek eta Sarataniyyin-ek (aragoitarrak) eginiko enboskada batean harrapatu zutenean.

Banu Qasiak

          

  911. urtean berriz, Huescako jauntxoak (al-Tawil musulmandarra) Iruñarako bidea hartu zuen, bertan Abd-Allah Ibn Muhammad-ekin batzeko asmoz. Sosen porrot partziala hartu ondoren, Roitara erretiratu zen. Sancho Garcés nafarra bere atzetik zuela konturatu orduko ihesari ekin zion. Errege berriak errespetua irabazten zuen heinean, beste lurralde batzuekiko interesa pizten joan zitzaion; Lizarrako eta inguruko lurretan Carcar gotortu eta gotorleku estrategikoa eraiki zuen Vigueran. Gainera, defentsarako posizio garrantzitsu bat menperatu zuen, Deioko San Esteban edo Monjardín.

Deioko San Esteban (Monjardín)

 

  Ondoren, Najerara arte iritsi zen eta Calahorra okupatu zuen. Ez zen denbora askoz izan, Abd-Allah Ibn Muhammad eta Banu Qasiek menperatu baitzuten 914. urteko ekainaren 15ean, inguruko Valtierra eta Caparroso herriak gotortuz. Baina hauentzat ere ez zen denbora askoz izan, urte bat beranduago Sancho Garcés erregeak Bardeetan eginiko enboskada batean Abd-Allah Ibn Muhammad harrapatu eta musulmandarren gudarosteko 1.000 zaldun hil baitzituen. Erreskatea ordaindu zuen presoaren anaia zen Mutarrifek, baina Falces eta Caparrosen truke, bere alaba Urraca eta bere seme Fortún “bahitu” moduan emateaz gain.

  Baina garaipenak amaitu egin ziren. 918. urtean Sancho Garcesek eta Oedoño II.ak espedizio bat egin zuten Tutera inguruan, Calahorra, Arnedo eta Vigueratik Valtierra herriraino, bertako mezkitari sua emanez. Abd al-Rahman III.a kalifarentzat gehiegizkoa zen hau, eta bere armadarekin 920. urteko ekainaren 4ean kordobatik ateratzea erabaki zuen. Toledo, Gualajara, Medinaceli, Osma eta San Esteban de Gormazetik Cluniaraino iritsi zen, ondoren Tuterarako bidea hartuz. Bertatik Muhammad Ibn Abd-Allah eta bere zaldunak bidali zituen Carcar gotorlekua erasotzeko, baina hutsa aurkitu zuen defendatzaileak ihesean jonak ziren eta. Bitartean kalifa bera Calahorra aldera joan zen, bere inguruak guztiz suntsituz. Sancho bertatik ihes egina zen Arnedon babesa aurkituz eta bere indarrak berrantolatu zituen Lizarra inguruan. Musulmandarrek orduan iparralderantz jo zuten Guesalaz haranetik, armada guztia gudu formazioan antolatuta.

Valdejunquera

          

  Orduan etorri zen akatsa: ez dakigu Ordoño II.ak agindua eman ote zuen, baina nafarrek eta leondarrek bataila aurkeztu zuten musulmandarren gudaroste boteretsuaren aurrean. Zergatik izan zen akatsa? Gogoratu behar dugu nafarrak (euren arbasoen antzera) gerrillariak zirela eta ez zeukatela ezagutza eta esperientzia militarrik musulmandarren armada ordenatu eta esperientziadunaren aurrean. Sarraskia, triskantza… izan zen bertan gertatutakoa. Kristauen porrota sekulakoa izan zen. Ehunka iheslarik iparraldera jo zuten eta Muezko gotorlekuan babestu ziren; kalifak beraien atzetik joateko eta bera aurrean zegoela burua mozteko agindua eman zuen. Gatibu batzuk ere egon ziren; Dulcidius, Salamankako apezpikua, eta Hermagius, Tuy-ko apezpikua. Porrota mingarria izateaz gain, Viguera galtzeak (Sancho Garcesek gotorleku estrategikoa eraiki zuen bertan) baskoiak nahigabetu zituen ziurrenik.

         

  Banu Qasiek probetxua atera nahi izan zioten egoera berri honi, baina nafarren erregeak mendekua hartu zuen 922. urtean Viguera berreskuratuz eta bertan San Martin de Albelda monastegia erakiz. Urte bat beranduago, Ordoño II.a Najeraz jabetu zen eta eskertza moduan Santa Colomako monastegia berrezarri zuen. Gertaera garrantzitsu hauek Banu Qasien botere galera (Ebro inguruko lurretan eta Tuteran) adierazten zuen eta ondorioz Nafarroako erregearen lurraldeei gehitu zitzaion Errioxa.

          

  Abd al-Rahman III.a garaipen kristau hauekin haserretu egin zen eta 924. urtean Iruñarako bidea hartu zuen armada boteretsu batekin. Lacarra historiagileak ondo deskribatzen du gertaera hau, eta bere hitzak erreproduzitzea egokia iruditu zait:

“Salió de Tudela el 10 de julio, y pasó por carcar, peralta, Falces y Tafalla, causando destrucciones sistemáticas. Luego fue a Carcastillo, donde tomó la decisión de penetrar hasta el mismo corazón del país de los infieles, desde donde inician sus ataques y donde se consideran seguros. Siguiendo al curso del Aragón, el ejército pasó, tomando todas las precauciones necesarias, por el desfiladero de al Markwir y llegó al pueblo de Sakunihisa (Zangoza), de donde era originario el rey cristiano. Luego realizó la travesía desde el valle del Aragón al del Irati, y de ahí llegó al fuerte de Leguin (cerca de Urroz), desde donde se dirigió a Pamplona, abandonada por su población.

El príncipe entró personalmente en ella y, después de recorrer la ciudad, ordenó la destrucción de todas las casas y de una célebre iglesia (la Catedral prerrománica) que allí se encontraba y que servía a los infieles para cumplir con sus prácticas religiosas: no quedó piedra sobre piedra. Después le llegó el turno a Sajrat Qais (¿Ezcaba o San Miguel de Aralar?), donde Sancho había construido una iglesia cuidadosamente protegida. Ese perro infiel (Sancho) apareció en una montaña vecina para defender la iglesia, pero los servidores de Dios lo pusieron rápidamente a la fuga, y tanto la iglesia como el pueblo fueron pasto de las llamas. Luego el ejército prosiguió su ruta por el desfiladero de Hercala, hacia Belascoáin, Sarría, Mañeru y Dachero, evitando San Esteban de Monjardín, plaza fuerte en la que Sancho había depositado toda su confianza. ¿Jugaban al escondite?

El propio rey se había establecido en las laderas del Montejurra, pero el califa pasó por Sartaguda y llegó a Calahorra, que encontró arrasada. Tras lo que, pasando por Valtierra, plaza musulmana en la que hizo provisión de víveres, llegó a Tudela, y de allí salió el 10 de julio para Córdoba, en donde estaba de regreso para el 1 de agosto.”

          

  Laburtuta, musulmandarren ibilaldi militarra izan zen, mehatxaile eta erasotzailea nafar lurraldeetan barrena. Indar erakustaldia izan zen, baino berezko istilu edo liskarrik gabe eta emaitza erabakior edota kristau mugen aldaketa garratzitsurik gabekoa. Sancho Garcés Nafarroako erregearen trebetasunak hondamendia ekidin zuen.

          

  Zoritxarrez, urte hortan bertan (924) gaixotasun bat garatu zuen eta Salazarko San Pedro de Usar-era joan zen bere emazte Toda erreginarekin. Bertan sendatu zela pentsatu zuen, baina ez zen horrela izan; bigarren fundatzailea eta Jimena dinastiaren lehenengoa 925. urteko abenduak 11ean hil zen, 45 urte zituela.

Los siervos del mal o estómagos agradecidos

Gaur ez nator Nafarroako historiari buruz hitz egiteko asmoz; gaur Antonio Álvarez-Solís kazetariak idatzi zuen artikulu batekin buruei eragin nahian nator. Artikulua www.naiz.info-n agertu zen 2.012ko abuztuaren 10ean, baina oraindik  (eta zoritxarrez, denbora luzez) bizi bizi dagoen gai bat jorratzen du. Niri behintzat zer pentsarazi eman zidan. Artikulua gazteleraz dago, baina nere ustez merezi du irakurtzea.

Extienden el mal típicamente español de la cerrazón mental, un mal cenagoso que denuncia a un país intelectualmente enfermo. Son seres moralmente reprobables, destructores de la dimensión esencial que define a un ser humano: la serenidad del pensamiento. Quizá ello sea consecuencia del miedo turbador que les embarga ante la aventura de medir la auténtica realidad de las cosas. He estado leyendo los emails -o como se denominen esos anónimos y por lo tanto cobardes correos- que se envían ahora a los periódicos del Sistema acerca de la acción humanitaria desarrollada en dos grandes supermercados por miembros del Sindicato Andaluz de Trabajadores para obtener alimentos básicos con destino a familiar acosadas por el paro. En esos comunicados de gente común, tantas veces habitantes de la calle maltratada, emiten la más extrema condena contra los protagonistas de una acción fraterna y a cara descubierta, aunque sea con modesto valor simbólico, la justicia contra los abusos continuados del poder.

Claman que se trata de un delito de robo o de hurto y que la ley está para reprimir esos comportamientos que incitan a un desorden general. Pero ¿acaso este "desorden" andaluz no está motivado por un desorden previo generado por quines dominan la sociedad? ¿No son los encargados del pretendido orden los que desordenan? Y sí es así ¿no hemos de recurrir al aforismo de moral jurídica que establece que quién es causa de la causa es cauda del mas causado? ¿Siempre ha de pagar el último de la fila?

En un lenguaje apocalíptico diría que quienes exigen que el hacha de la ley caiga sobre los invasores de los supermecados son siervos del mal, pero en un prudente lenguaje convencional se debe decir simplemente que son inconscientes suicidas, gentes que ponen su cabeza en el tocón del sacrificio mientras mientras exhalan la última alabanza del Sistema, su rey. ¿Y que esperan del Sistema los exigentes del orden que que cobija el hambre y la explotación? ¿Por qué la sociedad ha de morir arrodillada ante la ley? ¿Por qué profesan esos "apasionados del orden" un rígido catecismo para la salvación de agusanado Estado que nos conduce a la autodestrucción general en vez de alzarse los tales en demanda de un renacimiento? Como creía Maquiavelo un Estado corrupto no puede ser salvado aunque se le den las mejores leyes y la constitución más racional. Y al Estado español ni siquiera se le dan las mejores leyes ni su Constitución ha nacido en brazos de la libertad. 

Los que condenan a tumba abierta son algo así como protectores de ruinas para alimentar un turismo rico, siempre custodidado por un peligroso Estado policial. Acerca de esta cuestión dice el gran psicólogo James Hillman: "así pues, la cuestión del mal, igual que la cuestión de la fealdad, hace referencia fundamentalmente al corazón anestesiado, al corazón que no reacciona ante lo que ve y que convierte, por tanto, el abigarrado y sensual rostro del mundo en monotonía, en unidad, en el desierto de la modernidad".

Clasifiquemos con exactitud para situarnos debidamente ante el paisaje: monotonía de la tristeza, unidad para la injusticia, desierto donde todo latido de protesta se hace astillas contra un código represor o unaley inicua a la que se encarga el pretendido equilibrio social.

Sentí una dolorosa sensación de naufragio moral cuando en refuerzo de esas manifestaciones de insolidaridad en los periódicos leí, ya en el primer momento, las añadidas condenas del presidente socialista de Andalucía y del dirigente máximo del Partido Comunista español. Dos actos de traición al pueblo que sufre un genocidio de amplio esprectro. El respeto por la prepotente y agostadora propiedad afloró en ellos sin consideración del drama humano de una sociedad a la que la ambición de poder y riqueza por parte de un puñado de seres execrables está desangrando de modo continuo. Resulta obvio que la carcoma del eurocomunismo ha destruído el partido comprometido históricamente con los desposeídos y el poder agónico de un pequeño gobierno socialista ha puesto en subasta toda esperanza en una nación como la andaluza, secularmente abandonada a su suerte por los voceros de un dramático modelo social. Los andaluces no sólo padecen la ancha y profunda pobreza en sus campos y en sus pueblos sino que están destinados a ser pobres en el marco de una historia en la que apenas han podido escribir una nota de pie de página. A los andaluces que así padecen no puede exigírseles la creencia en la ley que les impide la vida. Keats escribió con absoluta determinación: "De lo único que estoy seguro es de los afectos del corazón y de la verdad de la imaginación". De esos afectos y de esa verdad están plobados los últimos sucesos protagonizados por las gentes del Sindicato Andaluz de Trabajadores.

Frente a esta concepción de libertad maridada con la justicia el portavoz socialista en el Parlamento de Madrid. Sr. Alonso, reprende al Sr. Gordillo, el quijotesco creador de la ínsula de Marinaleda, con un discurso oscuro en que habla de "la ejemplaridad (precisa) en el cargo político". Sr. Alonso ¿qué entiende usted por ejemplaridad? ¿Callar ante la supresión de los auxilios sociales a los que padecen, a fin de regalar una hacienda apropiada al sombrío Imperio, que es eso que ha sucedido al descarnado imperialismo, como dice Toni Negri? ¿Entiende usted Sr. Alonso, por ejemplaridad, desahuciar a los débiles de los único que tienen a fin de colmar al gran agujero negro de la Banca? ¿Debe calificarse de político ejemplar al que precipita en la agonía a los pueblos para salvaguardar y aún enriquecer el "augusto" modelo financiero, esencialmente perverso? ¿No será que usted llama ejemplaridad al comportamiento que se apoya en la sumisión? Usted se reclama de socialista, Sr. Alonso ¡Recuérdelo cada hora y juzgue con reflexión consecuente lo que acaba de acontecer en tierras andaluzas! Frente a la ley, y para reemplazarla por estar en período de putrefacción -la ley hiede cuando tortura el ser humano- hay que abrir el alma a la moral, que es eso que desde una ignota profundidad espiritual nos exige iniciar otro camino, tributario de la imaginación decente.

La ley y la moral suelen estar confrontadas y en una relación contradictoria. Ahora corresponde el tiempo a la moral. Y la moral -una lucecita parpadeante siempre en el fondo del alma- revela que el crimen, y crimen es sumergir en la desesperación a las masas, constituye la piedra Roseta para leer la verdadera voluntad del poder. No cabe leer la felicidad, ni siquiera en clave futura, en la tabla de los signos que niegan toda confortabilidad. Hay que valorar debidamente esos signos.

Una correcta lectura exige una correcta interpretación de los mismos. Ahora lo que ha acontecido en dos pueblos andaluces es como si Riego empezase otra caminata, modesta pero resolutivamente, para afrontar la opresión. El poder empieza a ponerse nervioso y ordena las primeras y sumarias detenciones al margen de todo tribunal de justicia. Supongo que ante los simbólicos pasos libertadores ustedes y sus socios, los "populares", los rosadiez, ciertos nacionalistas con trastorno bipolar y los rojos rosáceos, multiplicarán el papel del Boletín Oficial de Estado con que limpiar los cañones de los fusiles del orden.

Ya veremos en qué viene a parar esta lance tan refrescante, aunque la historioa española acaba siempre por atascarse en un plano fijo. Veo complicado recurrir a la cárcel dado que el Código Penal no parece mirar hacia el delito. Quizá la ofensiva moral del alcalde Gordillo ponga en evidencia el fascismo del poder. De momento ha recibido a la fiera con una larga cambiada en la misma puerta del chiquero.

Testua Andaluzian Gordillo jaunak egindako ekintza baten harira dago idatzita, behartsuei elikadura minimo bat eskeintzeko supermerkatu batean janaria eta lehengaiak lapurtu zituen eta. Zein izan zen ekintza honen aurrean gizartearen zati haundi batek izan zuen jarrera? Zein pentsamendu pasa zen zuetako bakoitzaren burutik? Estatuak guztia eskatzen du eta gizartea eskerrak ematera behartzen du; tamalgarriena, eskerrak gustura ematen dituela telebistari begira dagoen bitartean.